یلدا شب زایش مهر

چرا شب یلدا شب خاصیست. یا اینکه شب یلدا از کجا اومده. یا اصلا چرا شب یلدا سفره خاص خود رو داره.

     مراسم یلدا و آنچه در نخستین شب زمستان و بلندترین شب سال برپا می‌شود، مراسمی‌ است مرتبط با ایزد مهر. در اوستا مهر، بزرگترین ایزدان است که اهورامزدا او را در بزرگی و شکوه و توانایی هم‌سنگ خود آفریده. نام این ایزد در سانسکریت Mitra، در اوستا Mithra و در پهلوی Mitr است. مهر، فروغ و پرتو و نور خورشید (و نه خود خورشید) است. شب یلدا شب زایش مهر است.

     سابقه شب یلدا سابقه‌ای چندین هزار ساله است. مردمان پیشین که زندگی‌شان بر پایه‌ی کشاورزی و چوپانی بود و توجه خاصی به گردش ستاره ها و مهم تر از همه، خورشید داشتند، بر اثر تجربه با گردش ظاهری خورشید در آسمان ، پیدایش فصل‌ها و بلندی و کوتاهی روز و شب آشنا شده بودند. روشنی و روز و تابش خورشید در نظرشان نماد نیکی و تاریکی شب و سرما نماد اهریمن و پلیدی بود. کم کم اعتقادشان بر آن شد که نور و روشنی و ظلمت و تاریکی در نبردی دایمی هستند. به مرور دریافته بودند که کوتاه‌ترین روزها روز آخر پاییز است. اما بلافاصله بعد از این شب بلند، روزها به تدریج بلند شده  و شب کوتاه می‌شود. به همین دلیل آن شب را یلدا به معنی تولد و زایش نور خورشید شکست‌ناپذیر نامیدند وا آغاز سال قرار دادند. روز اول دی نیز، خور روز نام داشت که به مرور به خرم روز تغییر نام داد. 

  
     و اما چرا شب یلدا را چله – چله بزرگ- می‌نامند؟ چله بزرگ از اول دی‌ماه است تا 10 بهمن‌ ماه که 40 روز است. چله کوچک از 10 بهمن است تا 20 اسفند. و از آن جهت چله کوچک است که در آن از شدت سرما کاسته شده است. و اما روز اول زمستان خود، جشن دیگری‌ست. در تقویم اوستایی روزها نیز مانند ماه‌ها برای خود نامی دارند و چنانچه نام روز و نام ماه یکی شود( که در هر ماه یک روز چنین است) آن روز را جشن برپا می‌کنند( همان‌گونه که 16 مهر ماه روز مهر از ماه مهر است و جشن مهرگان برپاست). دَذوَ در اوستا به معنی آفریدگار و دَدو در پهلوی نام تغییر شکل یافته آن است. ماه دی (شکل فارسی دَدو پهلوی) را خور ماه (ماه آفریدگار) نیز می‌نامیدند. ابوریحان بیرونی می‌گوید: دی ماه و ان را خور ماه نیز می‌گویند. نخستین روز آن خرم روز است و این روز و این ماه هر دو به نام خدای بزرگ است.

     به روز اول دی دیگان هم می گویند. که همان تولد مهر و آغاز سال است. خورشید، مهر یا میترا، مسیح و نجات‌بخش جهان از اهریمن بوده است. در زمانی که آیین مهر در جهان متمدن کهن منتشر شد در روم و بسیاری از کشورها 21 دسامبر که برابر با اول دی‌ماه بود را به عنوان تولد مهر جشن می گرفتند. در سده 4 میلادی اشتباهاتی در کبیسه روی داد و به همین خاطر تولد مهر نجات بخش یا مسیحای منجی در 25 دسامبر تثبیت شد. تا آن زمان تولد عیسای مسیح را در 6 ژانویه جشن می‌گرفتند اما چون دین اغلب رومیان و بیشتر کشورهای اروپایی آیین مهر بود، کلیسا نتوانست جشن آیین مهر را از بین برد و همان روز را تولد مسیح قرار داد.
     یلدا یک واژه سریانی به معنای تولد است. مسیحیان سریانی این واژه را با خود به ایران آوردند و این کلمه در ایران ماندگار شد. مسیحیان همچنان شب تولد مسیح را به رسم آیین مهر تا بامداد بیدارند و با خوردن و آشامیدن به شادی می گذرانند.
سفره شب یلدا سفره مْیزد (Myazd) است و میزد عبارت است از میوه های تر و خشک، نیز آجیل که زرتشتیان به آن لرک (lork) می‌گفتند. این سفره سفره مقدسی بوده است.

منبع: خانم نگار نامور یکتا به نقل از کتاب جشن‌های آتش بود نوشته آقای هاشم رضی.

/ 0 نظر / 104 بازدید