نسیم طبیعت ایران

پژوهش، تحقیق، ارائه اطلاعات و مطالب آموزشی در زمینه طبیعت، گردشگری و آئین های ایران

جهت یابی در طبیعت(قسمت اول)
ساعت ۸:٥٦ ‎ب.ظ روز یکشنبه ٧ دی ۱۳٩۳   کلمات کلیدی: جهت یابی در طبیعت ،یافتن جهات اصلی

 جهت یابی و پیداکردن جهات اصلی در طبیعت برای طبیعت گردان بسیار حیاتی است. آب و هوای طبیعت غیرقابل پیش بینی است و همواره ممکن است بر اثر برخی موارد طبیعی از مسیر خود منحرف شویم و یا راه برگشت را گم کنیم. توجه به جهت حرکت و یادگیری جهت یابی بما کمک می کند تا در مسیر درست گام برداریم تا بتوانیم خود را به مقصد برسانیم.

جهت های اصلی و فرعی
اگر رو به شمال بایستیم، سمت راستمان مشرق (شرق یا باختر)، سمت چپ مان مغرب (غرب یا خاور) و پشت سرمان جنوب است.


جهت یابی با سمت خورشید
1- خورشید صبح تقریباً از سمت شرق طلوع می کند، و شب تقریبا در سمت غرب غروب می کند.
این مطلب فقط در  اول بهار و پاییز صحیح است؛ یعنی در اولین روز بهار و پاییز خورشید دقیقاً از شرق طلوع و در غرب غروب می کند، ولی در زمانهای دیگر، محل طلوع و غروب خورشید نسبت به مشرق و مغرب مقداری انحراف دارد. در تابستان طلوع و غروب خورشید شمالی تر از شرق و غرب است، و در زمستان جنوبی تر از شرق و غرب می باشد. در اول تابستان و زمستان، محل طلوع و غروب خورشید حداقل حدود ۲۳٫۵ درجه با محل دقیق شرق و غرب فاصله دارد، که این خطا به هیچ وجه قابل چشم پوشی نیست. در واقع از آن جا که موقعیت دقیق خورشید با توجه به فصل و عرض جغرافیایی متغیر است، این روش نسبتاً غیردقیق است.
تنها جایی که خورشید همیشه دقیقا از شرق طلوع و در غرب غروب می کند، استواست.


2- در نیمکره شمالی زمین، در زمان ظهر شرعی خورشید همیشه دقیقا در جهت جنوب است و سایه اجسام رو به شمال می افتد.
ظهر شرعی یا ظهر نجومی در موقعیت جغرافیایی شما، دقیقا هنگامی است که خورشید به بالاترین نقطه خود در آسمان می رسد. در این زمان، سایه شاخص به حداقل خود در روز می رسد، و پس از آن دوباره افزایش می یابد؛ همان زمان اذان ظهر.


جهت یابی با سایه چوب(شاخص)
شاخص، چوب یا میله ای نسبتاً صاف است (مثل شاخه نسبتا صافی از یک درخت به طول حدود یک متر) که به طور عمودی در زمینی مسطح و هموار و افقی(تراز و میزان) فرو شده است.


روش اول:

نوک(انتهای) سایه شاخص روی زمین را [مثلا با یک سنگ] علامت گذاری می کنیم. مدتی (ده تا بیست دقیقه بعد، یا بیشتر) صبر می کنیم تا نوک سایه چند سانتیمتر جابه جا شود. حال محل جدید سایه شاخص (که تغییر مکان داده است) را علامتگذاری می نماییم. حال اگر این دو نقطه را با خطی به هم وصل کنیم، از آنجا که جهت ظاهری حرکت خورشید در آسمان از شرق به غرب است، جهت حرکت سایه خورشید بر روی زمین از غرب به شرق خواهد بود. یعنی در نیمکره شمالی سایه ها ساعتگرد می چرخند. بنابراین جهت شرق-غرب را مشخص می شود. نقطه علامت گذاری اول سمت غرب، و نقطه دوم سمت شرق را نشان می دهد. یعنی اگر طوری بایستیم که پای چپ مان را روی نقطه اول و پای راستمان را روی نقطه دوم بگذاریم، روبرویمان شمال را نشان میدهد، و رو به خورشید (پشت سرمان) جنوب است.

هر چه از استوا دورتر بشویم، از دقت پاسخ در این روش کاسته می شود. یعنی در مناطق قطبی (عرض جغرافیایی بالاتر از ۶۰ درجه) استفاده از آن توصیه نمی*شود.
توجه: در شبهای مهتابی هم از این روش می توان استفاده کرد: به جای خورشید از ماه استفاده کنید.


روش دوم(دقیق تر):

محل سایه شاخص را زمانی پیش از ظهر علامت گذاری می کنیم. دایره یا کمانی به مرکز محل شاخص و به شعاع محل علامت گذاری شده می کشیم. سایه به تدریج که به سمت شرق می رود کوتاه تر می شود، در ظهر به کوتاه ترین اندازه اش می رسد، و بعداز ظهر به تدریج بلندتر می گردد. هر گاه بعد از ظهر سایه شاخص از روی کمان گذشت (یعنی سایه شاخص هم اندازه پیش از ظهرش شد) آنجا را به عنوان نقطه دوم علامتگذاری می کنیم. مانند روش پیشین، این نقطه سمت شرق و نقطه پیشین سمت غرب را نشان می دهد.
در واقع هر دو نقطه سایه هم فاصله از شاخص، امتداد شرق-غرب را مشخص می کنند.
با این که روش پیشین نسبتا دقیق است، این روش دقیق تر است؛ البته وقت بیشتری برای آن لازم است.

برای کشیدن کمان مثلا طنابی(مانند بند کفش، نخ دندان) را انتخاب کنید. یک طرف طناب را به شاخص ببندید، و طرف دیگرش را به یک جسم تیز؛ به شکلی که وقتی طناب را می کشید دقیقا به محل علامت گذاری شده برسد. نیم دایره ای روی زمین با جسم تیز رسم کنید.
وقتی سایه شاخص به حداقل اندازه خود می رسد(در ظهر شرعی)، این سایه سمت جنوب را نشان می دهد.

ادامه دارد...